Κυριακή, 22 Μαρτίου 2015

Οδηγίες για τις ασκήσεις στην γλώσσα του κειμένου (Ν. Γλώσσα Γ' Λυκείου Γ.Π.)



Σύμφωνα με το "μοντέλο" των εξετάσεων σε Πανελλαδικό Επίπεδο στην Νεοελλ. Γλώσσα της Γ' Λυκείου, τίθενται στο τρίτο μέρος του κριτηρίου, ασκήσεις που αφορούν την Γλώσσα του δοθέντος Κειμένου. 


Οι μαθητές καλούνται να απαντήσουν αυτές τις ασκήσεις με ιδιαίτερη προσοχή και έχοντας υπόψη τους τα όσα διδάχτηκαν στις τρεις τάξεις του Λυκείου, για αυτά τα ζητούμενα.

Με βάση τις μέχρι σήμερα ασκήσεις που έχουν δοθεί στις Πανελλήνιες και με βάση τη θεωρία στο μάθημα της Νεοελλ. Γλώσσας, παραθέτουμε παρακάτω οδηγίες για την απάντηση αυτών των ζητημάτων. 



 1. Εντοπισμός και αιτιολόγηση της χρήσης ενεργητικής ή παθητικής σύνταξης

1. Η ενεργητική σύνταξη χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να δοθεί έμφαση στο πρόσωπο που ενεργεί, δηλαδή στο υποκείμενο της πρότασης.

2. Αντίθετα, η παθητική σύνταξη χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να δοθεί έμφαση στην επιτελούμενη πράξη ή την ενέργεια, δηλαδή στο ρήμα της πρότασης. 

π.χ. Ενεργητική σύνταξη: Ο Νίκος έλυσε την άσκηση

Παθητική σύνταξη: Η άσκηση λύθηκε από το Νίκο

Συνήθης τύπος ασκήσεων είναι αυτές που ζητούν τη μετατροπή της ενεργητικής σύνταξης σε παθητική (ή και το αντίθετο). Οι αλλαγές που παρατηρούνται κατά τη μετατροπή αυτή είναι:

α. Το αντικείμενο της ενεργητικής γίνεται υποκείμενο στην παθητική

β. Το υποκείμενο της ενεργητικής γίνεται ποιητικό αίτιο (=ψυχολογικό υποκείμενο) στην παθητική

γ. Το ρήμα αποκτά παθητική διάθεση

Επομένως στην άσκηση αυτού του τύπου, αν μας ζητηθεί, εκτός την μετατροπή, να αιτιολογήσουμε και την επιλογή του συγγραφέα ως προς την σύνταξη, ή μόνο να σχολιάσουμε αυτή του την επιλογή, σε μια αιτιολογική παράγραφο παρουσιάζουμε αναλυτικά και με σαφήνεια την πρόθεση του γράφοντος.

Παράδειγμα:

(Πανελλήνιες 2012) Β4. Να αναγνωρίσετε το είδος της σύνταξης στις παρακάτω φράσεις και να τις μετατρέψετε στο αντίθετο είδος:

"Διαγράφει ο τεχνίτης τα πλαίσια μιας πάντα ευνομούμενης και ισορροπημένης πολιτείας" (μονάδες 2).

"Δάμασε η ελληνική τέχνη το ζώο πριν ανακαλύψει τον τέλειο άνθρωπο" (μονάδες 3).
Σύνολο:Μονάδες 5

Η εκφώνηση ζητά να αναγνωρίσουμε το είδος της σύνταξης (ενεργητική ή παθητική) και να κάνουμε μετατροπή στο άλλο είδος. Επομένως δεν σχολιάζουμε την επιλογή σύνταξης που έγινε από τον συγγραφέα.

Απάντηση:

Η σύνταξη στις προτάσεις  είναι ενεργητική. Με παθητική σύνταξη οι προτάσεις θα είχαν την εξής μορφή:

- Τα πλαίσια μιας πάντα ευνομούμενης και ισορροπημένης πολιτείας διαγράφονται από τον τεχνίτη.

- Το ζώο δαμάστηκε από την ελληνική τέχνη πριν ανακαλυφθεί ο τέλειος άνθρωπος.


 2. Να βρεθούν στο κείμενο παραδείγματα αναφορικής ή ποιητικής λειτουργίας της γλώσσας.

Δύο είναι οι βασικές λειτουργίες της γλώσσας από την άποψη του τρόπου και της αμεσότητας μετάδοσης του μηνύματος. Ο ένας αφορά τη λογική μας (αναφορική λειτουργία) και ο άλλος αφορά τις συγκινήσεις μας (ποιητική λειτουργία). Έτσι έχουμε:

α. Αναφορική – δηλωτική – κυριολεκτική λειτουργία: η γλώσσα κυριολεκτεί, αυτά που λέγει αυτά εννοεί

β. Ποιητική – μεταφορική – συνυποδηλωτική - συγκινησιακή λειτουργία: η γλώσσα που άλλα λέει και άλλα εννοεί, η γλώσσα των μεταφορών, των αλληγοριών και των παρομοιώσεων. Πίσω από τη ορατή σημασία των λέξεων κρύβονται και άλλες σημασίες που δε δηλώνονται φανερά.

 Συνήθως αυτό που ζητάνε οι ασκήσεις στις πανελλήνιες είναι να εντοπίσουμε σε μια παράγραφο ή σ' ολόκληρο το κείμενο, λέξεις ή φράσεις αναφορικής ή ποιητικής χρήσης της γλώσσας. Τια παραθέτουμε όπως βρίσκονται στο κείμενο, θέτοντάς τες σε εισαγωγικά.



3. Να δοθεί η ερμηνεία, ο ορισμός, το περιεχόμενο συγκεκριμένων εννοιών του κειμένου

Για τον ορισμό μιας έννοιας

α. Αρχικά δίνουμε την ετυμολογία της π.χ. δημοκρατία, το «κράτος», δηλαδή η κυριαρχία του λαού…

β. Έπειτα θα πρέπει να υπάρξει ένα κατάλληλο κατηγορούμενο, για να αποδοθεί στην έννοια, μια λέξη που θα την εντάσσει σε μια ευρύτερη κατηγορία π.χ. παράδοση είναι το σύνολο των στοιχείων του παρελθόντος

γ. Παραθέτουμε, εφόσον υπάρχει, το σκοπό που αυτή εξυπηρετεί

δ. Καταγράφουμε τα βασικά χαρακτηριστικά ή τα αποτελέσματα με τα οποία υπάρχει η έννοια π.χ. Μαζοποίηση σημαίνει τη μετατροπή του ανθρώπου σε «μάζα», την απώλεια των ιδιαίτερων στοιχείων της προσωπικότητάς του…

Βασικά θα πρέπει να υπάρχουν απαντήσεις στα ερωτήματα «δικαστικής διαλεύκανσης»: τι, πού, πότε, ποιος, γιατί, με τι τρόπο, τι μέσα, τι σκοπό, τι αποτελέσματα;



4. Να γραφούν συνώνυμα ή αντώνυμα για συγκεκριμένες λέξεις του κειμένου.

α. Πριν καταγραφούν τα συνώνυμα ή τα αντώνυμα θα πρέπει να εντοπιστούν οι ζητούμενες λέξεις μέσα στο κείμενο καθώς και η σημασία τους. Με βάση αυτή τη σημασία θα πρέπει να βρεθούν τα συνώνυμα ή τα αντώνυμα.

β. Σε περίπτωση που υπάρχει δυστοκία στην εξεύρεση συνωνύμων ή αντωνύμων καλό θα είναι να καταγραφούν αρκετές εναλλακτικές λύσεις, ώστε να επιλεγεί η καλύτερη δυνατή.

γ. Επίσης, αν εξακολουθεί η δυσκολία, προσπαθούμε να βάλουμε τις ζητούμενες λέξεις μέσα σε προτάσεις, ώστε να διακρίνουμε τη σημασία τους.



5. Να αντικατασταθούν συγκεκριμένες λέξεις του κειμένου με άλλες ισοδύναμες

α. Εντοπίζουμε τις προς αντικατάσταση λέξεις μέσα στο κείμενο και προσπαθούμε να βρούμε λέξεις με την εγγύτερη δυνατή σημασία προς αυτές, ώστε να μην αλλάζει το νόημα του κειμένου. β. Πρόκειται για ανεύρεση ταυτόσημων συνωνύμων. Δεν αντικαθιστούμε με οτιδήποτε μπορεί να βγάλει νόημα.



 6. Να σχηματιστούν φράσεις με συγκεκριμένες λέξεις του κειμένου

Στο σχηματισμό των φράσεων θα πρέπει οι υποδεικνυόμενες λέξεις να χρησιμοποιούνται με τρόπο, ώστε να αναδεικνύεται η σημασία τους. Το ύφος των προτάσεων θα πρέπει να είναι σχετικά επίσημο, δίχως αυτό να σημαίνει ότι αν μια λέξη χρησιμοποιείται σωστά σε ανεπίσημο, οικείο και προφορικό λόγο δεν θα πρέπει να εκληφθεί ως σωστή.

  

7. Να χαρακτηριστεί το ύφος του κειμένου

Το ύφος ενός κειμένου μπορεί να είναι (χαρακτηρισμοί):

o    απλό, λιτό, φυσικό

o    πυκνό, περιεκτικό, λακωνικό

o    κατανοητό, σαφές, εναργές

o    γλαφυρό, ζωντανό, παραστατικό

o    δυσνόητο, σκοτεινό, υπαινικτικό

o    προσωπικό, οικείο, φιλικό, προσιτό, εξομολογητικό

o    απρόσωπο, ψυχρό, τυπικό, αντικειμενικό

o    χιουμοριστικό, ανάλαφρο, περιπαικτικό, παιγνιώδες

o    ειρωνικό, καυστικό, σαρκαστικό, δηκτικό

o    επιθετικό, πολεμικό, καταγγελτικό, εριστικό

o    επίσημο, σοβαρό, αυστηρό, μεγαλόπρεπο

o    πομπώδες, ρητορικό, μεγαλόστομο

o    λογοτεχνικό, περίτεχνο, επιτηδευμένο, επιδεικτικό

o    λυρικό, δραματικό, συναισθηματικό

o    μεταφορικό, αλληγορικό, ποιητικό, υπαινικτικό

o    διδακτικό, προτρεπτικό

o    στοχαστικό, φιλοσοφικό, ερευνητικό

o    επιστημονικό, τεχνοκρατικό, εγκεφαλικό, ορθολογικό

o    σύνθετο, περίπλοκο, με ειδικό λεξιλόγιο



 8. Σε τι αποβλέπει ο συγγραφέας με τη χρήση λέξεων ή φράσεων σε εισαγωγικά;

α. Μεταφέρει με ακρίβεια, αυτολεξεί τα λόγια ενός τρίτου

β. Προσδίδει ειρωνεία στη χρήση μιας συγκεκριμένης λέξης ή φράσης π.χ. τα «σωφρονιστήρια» = οι φυλακές

γ. Χρησιμοποιεί μία λέξη ή φράση με μεταφορική σημασία π.χ. οι «καταραμένοι» = οι περιθωριακοί, οι απόβλητοι

δ. Χρησιμοποιεί το τίτλο ενός πνευματικού (καλλιτεχνικού – επιστημονικού) έργου (βιβλίου, μιας εργασίας, μιας ταινίας, ενός τραγουδιού κ.λπ.)

ε. Μεταφέρει μία λέξη ή φράση του προφορικού καθημερινού λόγου μέσα στο γραπτό κείμενο – αδυναμία κυριολεκτικής γραπτής αποτύπωσης π.χ. «λαμόγια» = απατεώνες

ς. Χρησιμοποιεί μια αδόκιμη λέξη, κατανοητή όμως ευρύτατα στο περιεχόμενό της π.χ. «τηλεδημοκρατία»

ζ. Δίνει έμφαση στη συγκεκριμένη χρήση μιας λέξης

η. Χρησιμοποιεί μια λέξη ή φράση ενός ειδικού λεξιλογίου, γλωσσικού ιδιώματος ή ορολογίας, που μεταφέρει κάποιο ειδικό νοηματικό φορτίο μέσα στα πλαίσια μια επιστήμης, ιδεολογίας, φιλοσοφίας κ.λπ. π.χ. «θέωση», «υπεραξία», «ψυχαγωγική ενημέρωση» ((info-tainment), «το του κρείττονος συμφέρον» κ.λπ



 9. Σε τι αποβλέπει ο συγγραφέας με τη χρήση ερωτημάτων

α. Κάνει τον αναγνώστη κοινωνό – συμμέτοχο του όποιου προβληματισμού

β. Δεν αφήνει τον αναγνώστη να εφησυχάσει. Τον διατηρεί σε εγρήγορση και κρατάει αυξημένο το ενδιαφέρον του

γ. Η χρήση ερωτημάτων προσδίδει ζωντάνια, αμεσότητα και παραστατικότητα στο λόγο

δ. Κάποτε τα ερωτήματα μπορεί να είναι ρητορικά και εμπεριέχουν τα ίδια, με αρνητικό και αφοριστικό τρόπο, την απάντησή τους.

ε. Σε κάποιες περιπτώσεις τα ερωτήματα χρησιμεύουν σε μεταβατική παράγραφο ή στην αρχή μιας παραγράφου για τη μετάβαση σε μία νέα νοηματική ενότητα

 10. Σε τι αποβλέπει ο συγγραφέας με τη χρήση του α’ πληθυντικού προσώπου;

α. Ο συγγραφέας μετέχει στα ίδια προβλήματα, στον ίδιο προβληματισμό, στις ίδιες αγωνίες και ανησυχίες με τον αναγνώστη

β. Ο λόγος γίνεται οικείος, προσιτός και άμεσος.

γ. Ο λόγος γίνεται περισσότερο εμπειρικός και καθημερινός: ο συγγραφέας μοιράζεται την ίδια καθημερινή εμπειρία με τον αναγνώστη. Έτσι δεν αποστασιοποιείται ως αυθεντία από τον αναγνώστη και ο τελευταίος γίνεται πιο δεκτικός.
(Επιμέλεια για τον Π.τ.Κ, Θ. Αθανασίου, Φιλόλογος)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου